تاريخچه

در خرداد 1362، پس از روی کار آمدن فخرالدین انوار به مقام معاونت سینمایی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بلافاصله یک گروه مشاوره متشکل از سیدمحمد بهشتی، محمد مهدی دادگو و محمد آقاجانی که از برنامه‌ریزان صدا و سیما بودند و مهدی مسعودشاهی که مدیر کل اداره نظارت و نمایش وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بود ـ به عنوان نماینده این وزارتخانه ـ تشکیل شد. وظیفه این گروه رسیدگی به مقوله حساس سینما بود. سینماها از نخستین جاهایی بودند که در جریان انقلاب تعطیل شده بودند و تا سال 62 تعداد سینماها که راه‌اندازی شدند و فیلم‌هایی که ساخته شد انگشت‌شمار بود. طی نشست‌های متعددی این گروه به بازشناسی موقعیت، آسیب‌ها و چشم‌انداز سینمای ایران پرداختند و به این نتیجه رسیدند که نهاد جداگانه‌ای باید به این مقوله رسیدگی کند. از سوی دیگر در سال 1356 باشگاه فارابی با هدف گسترش فرهنگ سینمایی از طریق کلوب‌های نمایش فیلم تأسیس شده بود و اساسنامه مدونی نیز داشت که در آن مقطع زمانی می‌توانست مشکل قانونی و سازمانی این گروه را حل کند تنها عنوان باشگاه به بنیاد تغییر نام داد و پس از انجام مراحل قانونی، مسئولیت‌ها تقسیم شد. محمد بهشتی مدیر عامل، محمدمهدی دادگو مدیر تولید و مسئول اجرایی و محمد آقاجانی قائم‌‌مقام مدیر عامل، محل تشکیل گروه هم اتاق کوچکی در باغ فردوس بود. در اساسنامه بنیاد سینمایی فارابی این مؤسسه چنین معرفی شده است:
«بنیاد سینمایی فارابی سازمانی است غیردولتی و غیرانتفاعی که تحت نظارت وزارت ارشاد اسلامی به عنوان یکی از بازوهای اجرایی سیاست‌ها و جهت‌گیری‌های فرهنگی، هنری امور سینمایی کشور اداره می‌شود.»
پس از طی مراحل قانونی اولین فیلم تولید این بنیاد با عنوان تاتوره ساخته کیومرث پوراحمد پس از طی مراحل مقدماتی به سرعت به مرحله فیلمبرداری رسید. پس از آن حوزه کار گسترده‌تر شد و عبدالله اسفندیاری و مجتبی اقدامی نیز به این گروه پیوستند.
پس از یک سال ساختمان قدیمی خانه قوام‌السلطنه که بخشی از آن به موزه آبگینه و سفالینه‌ها اختصاص داشت در اختیار بنیاد قرار گرفت (قوام‌السلطنه از زمان مظفرالدین شاه قاجار تا سال 1331 یعنی تا زمان محمدرضا پهلوی از نخست‌وزیران و رجل سیاسی تاریخ ایران بود و این بنا قریب 90 سال پیش ساخته شده است). و با نصب تجهیزات فنی مدرن و «به روز» شد ولی از آنجایی که جوابگوی نیازهای فنی سینماگران نبود، استودیو میثاقیه که جزو اماکن مصادره‌ای بود نیز به مدیریت فارابی تحویل داده شد، یک پلاتو برای فیلمبرداری از صحنه‌های داخلی، بخش تدوین و انبار ابزار و وسایل مورد نیاز فیلمبرداری از بخش‌های این ساختمان بود. در این زمان کم‌کم بخش‌های مختلف بنیاد نیز شکل گرفته بود، بخش تولید به مدیریت محمد مهدی دادگو و بخش فرهنگی به مدیریت عبدالله اسفندیاری اولین بخش‌ها بودند و پس از سه سال از آغاز به کار بنیاد فارابی امور بین‌الملل به مدیریت علیرضا شجاع‌نوری نیز شکل گرفت. در سال‌های بعد به مقتضای زمان بخش‌های دیگری همچون واحد کودک به مدیریت داریوش نوروزی و واحد جنگ به مدیریت اکبر اورعی شکل گرفتند که بعدها با سر و سامان گرفتن تقریبی سینمای کودک (دومین فیلم تولیدی از سوی بنیاد شهر موش‌ها بود که به منظور الگوسازی برای سینمای کودک و نوجوان ساخته شد) و همچنین پایان گرفتن جنگ برچیده شدند.

اهداف
از همان آغاز فعالیت بنیاد سینمایی فارابی یکی از نکاتی که مسئولان آن مورد تأکید قرار دادند وظیفه هدایتی و حمایتی آن بود. بنیاد تشکیل شد تا رسالت فرهنگی خود را در دوران انتقالی سینمای ایران از دوره «فیلمفارسی سازی» به دوره سینمای انقلاب را به انجام رساند و در این میان مهمترین نقش بنیاد در دو زمینه فرهنگی و اقتصادی بود. بنابراین این نهاد همان‌گونه که در اساسنامه آن آمده بازوی اجرایی معاونت سینمایی در طرح و اجرای سیاست‌ها بود. بنیاد سینمایی فارابی در برنامه اول خود، برای ارتقای سینمای ایران دو عامل اساسی را در نظر گرفت: 1- دگرگونی و سازمان‌دهی دوباره صنعت سینما که شامل واحدهای خدماتی، وسایل و تجهیزات و مواد خام بود تا به لحاظ تکنیکی سینمای ایران را ارتقا دهد و 2- وجه نیروی انسانی که علاوه بر هدایت اذهان هنرمندان سینمای گذشته لازم بو د راه ورود نیروهای قبلی و جدید به عرصه نوین سینمایی شکسته شود.
در راستای همین دو عامل، سیاست‌های هدایتی و حمایتی خود را اعلام کرد.

سیاست‌های هدایتی
در بحث هدایتی بنیاد سه شاخه به عنوان محور مد نظر بوده است.
1ـ مردم: سیاست‌های هدایتی می‌بایست در ارتقا ذائقه و سلیقه مردم نسبت به امور فرهنگی، آنها را به سوی مطلوبیت و مشکل‌پسندی سوق دهد.
2ـ فیلم‌ساز: که می‌توانست مخاطب (مردم) را به اندیشیدن وادار کند همان‌گونه که خود اندیشیده است.
3ـ میدان سوژه‌ها: این سیاست به شکستن محدودیت‌های تحمیلی و تقلیدی در انتخاب سوژه‌ها منجر شد و در واقع پایان استفاده از سوژه‌های تکراری قبل از انقلاب بود.

سیاست‌های حمایتی
به طور خلاصه فعالیت‌های عمده جهت حمایت که حاصل پیگیری و تلاش مسئولین بوده است را در سرفصل‌های زیر می‌توان خلاصه کرد:
1ـ کاهش عوارض شهرداری از فروش بلیط‌ها که از 25 درصد به 5 درصد تقلیل یافت.
2ـ اخذ معافیت سود بازرگانی از روی بسیاری اقلام و تجهیزات فیلمسازی جهت تقلیل قیمت تمام شده.
3ـ به رسمیت نشناختن واردکنندگان فیلم‌های خارجی از طریق بنیاد به عنوان اهرمی جهت حمایت از تولیدات داخلی.
4ـ برنامه‌ریزی جشنواره فیلم فجر
5ـ شرکت دادن آثار سینمایی در جشنواره‌های جهانی، بازارهای فیلم و سینما تک‌ها به عنوان حمایت از فیلمسازان ایرانی و طرح فعال سینمای متحول شده پس از انقلاب، در مجامع جهانی.
6ـ تهیه مواد خام (پزتیو، نگاتیو و...) به قیمت دولتی از خارج کشور و در اختیار نهادن این مواد جهت فیلمسازی به دست‌اندرکاران.
این اقدامات در واقع سرفصل‌های حمایت را تشکیل می‌دادند. سیاست‌های اعلام شده فوق طی ده سال یعنی تا سال 1372 ادامه داشت اما پس از یک دهه تغییرات اساسی در این سیاست‌ها پدید آمد. از آغاز سال 1372 زمزمه حذف یارانه‌هایی که به صنعت سینما اختصاص یافته بود به گوش می‌رسید و عملاً‌ در خرداد ماه 1372، یعنی درست ده سال پس از تشکیل بنیاد سینمایی فارابی رسماً صنعت سینمای ایران، همه امتیازهای اقتصادی‌اش را از دست داد و در آستانه یک بحران عظیم قرار گرفت اما باز بنیاد فارابی با تزریق سرمایه کلانی که از نهادهای غیرفرهنگی تأمین شده بود از این بحران پیشگیری کرد و در حالی که تا میانه تابستان 72 هیچ تهیه‌کننده‌ای برای تولید فیلم پیشقدم نشده بود، سیدمحمد بهشتی با اعلام حمایت دوباره از صنعت سینما و پیش خرید کپی رایت فیلم، توانست بار دیگر شوک وارد شده به پیکر سینما را آرام کند. براساس این طرح فیلم‌های گروه «الف» تا میزان 100٪، گروه «ب» تا میزان 70٪ و گروه «ج» تا میزان 50٪ از هزینه تولیدشان حمایت می‌شدند. در سیاست‌های هدایتی بنیاد فارابی نیز تغییرات چشمگیری صورت گرفت. به عنوان مثال در سال 67، در مورد تصویب فیلم‌نامه اعلام شد که تصویب فیلم‌نامه اجباری نیست و هرکس نخواهد از امکانات دولتی و وام بانکی استفاده کند می‌تواند فیلم‌نامه‌اش را به امضای سه نفر مورد تأیید برساند و نسبت به ساخت آن اقدام کند. البته این مسائل در سال 1371 ملغی اعلام شد و بار دیگر حاکمیت شوراها برای تصویب فیلم‌نامه برقرار شد.

مدیران بنیاد فارابی از بدو تاسیس تا کنون
از سال 62 تا کنون بنیاد سینمایی فارابی 9 مدیر عامل به خود دیده است که سیدمحمد بهشتی (یکی از موسسین) با 10 سال بیشترین و محمدحسین حقیقی با 12 ماه کمترین دوره مدیریت را داشته‌اند.
سیدمحمد بهشتی اولین مدیر عامل بنیاد بود که پس از ده سال در بهار سال 1373 جای خود را به محمد حسین حقیقی داد.
محمدحسین حقیقی به مدت یک سال مدیریت بنیاد سینمایی فارابی را برعهده داشت و پس از آن محمد رجبی قریب سی ماه مدیر عامل بنیاد سینمایی فارابی بود. محمد حسن پزشک که پیش‌تر قائم مقام سیدمحمد بهشتی بود از اول مهرماه 1376 مدیریت فارابی را برعهده گرفت و به مدت بیست ماه در این سمت ماند.
در اول خردادماه سال 1378 پس از استعفای محمدحسن پزشک آقای عبدالحمید محبی به عنوان مدیر عامل بنیاد سینمایی فارابی معرفی شد.
پس از عبدالحمید محبی که به مدت سی ماه مسئولیت مدیر عاملی بنیاد را بر عهده داشت آقای محمد مهدی عسگرپور که سمت قائم مقامی را داشت در آبان ماه سال 1380 به مدیریت عاملی بنیاد برگزیده شد و به مدت 16 ماه در این سمت حضور داشت.
بعد از محمد مهدی عسگرپور که در اسفند 1381 از سمت خود استعفا داد آقای علیرضا رضاداد به مدیریت فارابی برگزیده شد و به مدت 53 ماه در کرسی مدیریت حضور داشت که بعد از سیدمحمد بهشتی بیشترین حضور را در فارابی داشت.
رضاداد نیز مرداد ماه سال 86 جای خود را به مجید شاه حسینی داد.
مجید شاه حسینی پس از 26 ماه مدیریت استعفا داد و به جای ایشان سیداحمد میرعلایی از مهر ماه 1388 تا آبان ماه 1392 مدیرعامل فارابی شد و محمدرضا جعفری جلوه پس از ایشان به مدیریت عامل بنیاد انتخاب شدند.


----------------

مدیران عامل بنیاد از بدو تاسیس تا کنون

نام: سید محمد
نام خانوادگی: بهشتی
تاریخ انتصاب: 1362/12/13
مدت انتصاب:122 ماه (از 1362/12/13 تا 1373/02/27)
نام: محمد حسین
نام خانوادگی: حقیقی
تاریخ انتصاب: 1373/02/27
مدت انتصاب:12 ماه (از 1373/02/27 تا 1374/02/27)
نام: محمد
نام خانوادگی: رجبی
تاریخ انتصاب: 1374/02/27
مدت انتصاب:28 ماه (از 1374/02/27 تا 1376/06/31)
نام: محمد حسن
نام خانوادگی: پزشک
تاریخ انتصاب: 1376/06/31
مدت انتصاب:20 ماه (از 1376/06/31 تا 1378/02/31)
نام: عبدالحمید
نام خانوادگی: محبی
تاریخ انتصاب: 1378/02/31
مدت انتصاب:30 ماه (از 1378/02/31 تا 1380/08/14)
نام: محمد مهدی
نام خانوادگی: عسگرپور
تاریخ انتصاب: 1380/08/14
مدت انتصاب:16 ماه (از 1380/08/14 تا 1381/12/14)
نام: علیرضا
نام خانوادگی: رضاداد
تاریخ انتصاب: 1381/12/14
مدت انتصاب:53 ماه (از 1381/12/14 تا 1386/05/07)
نام: مجید
نام خانوادگی: شاه حسینی
تاریخ انتصاب: 1386/05/07
مدت انتصاب: 26 ماه (از 1386/05/07 تا 1388/07/25)
نام: سید احمد   
نام خانوادگی: میر علایی
تاریخ انتصاب: 1388/07/25
مدت انتصاب: 49 ماه (از 1388/07/25 تا 1392/08/05)
نام: محمدرضا   
نام خانوادگی: جعفری جلوه
تاریخ انتصاب: 1392/08/05
مدت انتصاب: 14 ماه (از 1392/08/05 تا 1393/09/29)
(سرپرست)
نام: رمضانعلی   
نام خانوادگی: حیدری خلیلی
تاریخ انتصاب: 1393/09/29
مدت انتصاب: 2 ماه (از 1393/09/29 تا 1393/11/21)
نام: علیرضا   
نام خانوادگی: تابش
تاریخ انتصاب: 1393/11/21
مدت انتصاب: -- ماه (از 1393/11/21 تا -------)
Farabi Cinema Foundation
www.fcf.ir